فرهنگى ايران با اين‌دو كشور متمدن باستانى به روشن شدن قسمتى از تاريخ باستانى ما كمك كرد . اكنون با رعايت اختصار منابع زبان فارسى را مورد مطالعه قرار مىدهيم . زبان‌هاى ايرانى را مىتوان برحسب مراحل تحول به سه دسته تقسيم كرد : منابع زبان فارسى الف - زبان‌هاى ايرانى كهن ؛ ب - زبان‌هاى ايرانى ميانه ؛ ج - زبان‌هاى ايرانى كنونى . الف - زبان‌هاى ايرانى كهن : زبان‌هاى ايرانى كهن ، شامل السنهء ذيل است : 1 - مادى : به اين زبان ، مردم مغرب و مركز ايران تكلم مىكردند و از زبان شاهان سلسلهء « مادى » نيز از سال 835 قبل از ميلاد به بعد در كتيبه‌هاى شاهان آشور نام برده شده است . ماخذ عمدهء ما ، از زبان مادى ، كلمات و عباراتيست كه در كتيبه‌هاى شاهنشاهان هخامنشى ، كه جانشين شاهان « مادى » بودند ، به‌جاى مانده است . » « 1 » 2 - فارسى باستان : اين زبان كه فرس قديم و فرس هخامنشى نيز خوانده شده ، زبان مردم پارس و زبان رسمى ايران در دورهء هخامنشيان بود ؛ و آن با سانسكريت و اوستايى خويشاوندى نزديك دارد مهمترين مداركى كه از زبان پارسى باستان در دست است ، كتيبه‌هاى شاهان هخامنشى است ، كه قديمىترين آن مربوط به حدود 610 قبل از ميلاد و تازه‌ترين آنها از اردشير سوم ، 338 قبل از ميلاد است . مهمترين اثر از زبان مورد بحث ، كتيبهء « بيستون » است كه به امر داريوش بر صخرهء بيستون ، كنده شده . اين كتيبه‌ها به خط ميخى نوشته شده و از مجموع آنها قريب 500 لغت به زبان پارسى باستان استخراج مىشود . . . صرف و نحو پارسى باستان و اوستا ، هرچند ، نظر به كافىنبودن متون موجود ، كاملا شناخته نيست ، ولى مىتوان آن را در همان درجهء وسعت قديم‌ترين زبان هندى كه شناخته شده ، دانست ؛ روش صرف افعال در اين زبان بسيار پيچيده و مفصل است . . . » 3 - زبان اوستايى : زبان اوستايى ، زبان مردم قسمتى از نواحى مشرق و شمال شرقى ايران بود و كتب مقدس دينى اوستا ، در ادوار مختلف بدين زبان تاليف شده . سرودهاى زردشت ( قسمتى از گاتها ) كه قديم‌ترين بخش اوستا محسوب مىشود ، از لهجهء كهن‌ترى از زبان مورد بحث حكايت مىكند . اوستا به خطى نوشته شده كه به نام خط اوستايى يا « ديندبيرى » معروف است ؛ و آن در اواخر دورهء ساسانى ( احتمالا در حدود قرن

--> ( 1 ) . دكتر يار شاطر : زبانها و لهجه‌هاى ايرانى ، مجله دانشكده ادبيات دانشگاه تهران ، 5 : 1 - 2 ، ص 11 و 14